PHẦN KẾT · HIỂU ĐÚNG VÀ LÀM THẬT
Bài 20. Hiểu đúng và Làm thật
Thời lượng đọc ≈ 15 phút · Chương 20 sách “Quản lý dự án: Hiểu đúng & Làm thật”
Thấy dự án, không phải là dự án, nên mới thấy dự án.
Làm dự án, không như làm dự án, nên mới làm dự án.
| MỤC TIÊU BÀI HỌC
Sau bài này, bạn có thể: • Trả lời ba câu hỏi của nhà vua trong bối cảnh làm dự án. • Kết nối Bát chánh đạo (cá nhân) và Lục hòa (tổ chức) thành một cách sống cùng dự án. • Nhìn dự án như một dòng chảy của nhiều nhân duyên, vượt khỏi các khái niệm quen thuộc. • Tổng hợp toàn bộ khóa học thành một cam kết hành động cá nhân. |
Bài kết khép lại hành trình từ năm căn bệnh ở Bài 1. Hiểu đúng và làm thật không phải hai việc tách rời: thấy đúng thì làm đúng, và làm thật thì mới thấy rõ.
Ba câu hỏi của nhà vua
| TÓM TẮT TRUYỆN CỦA LEV TOLSTOY
Ba câu hỏi khó Một vị vua tin rằng nếu trả lời được ba câu hỏi thì sẽ không bao giờ thất bại: Thời gian nào thuận lợi nhất cho mỗi việc? Người nào quan trọng nhất? Việc nào cần thiết nhất? Các bậc hiền thần trả lời mỗi người một kiểu. Vua cải trang lên núi hỏi một ẩn sĩ. Ẩn sĩ không đáp, chỉ tiếp tục cuốc đất; vua thấy ông già yếu liền cuốc giúp đến chiều. Bỗng một người bị thương chạy tới; vua băng bó, chăm sóc suốt đêm. Sáng ra, người ấy thú nhận mình là kẻ thù định mai phục giết vua, nhưng bị lính cận vệ đâm; vua đã cứu sống hắn, và hai người hòa giải. Ẩn sĩ nói ba câu hỏi đã được trả lời: nếu vua không ở lại cuốc đất thì đã bị ám sát trên đường về. Thời gian quan trọng nhất là hiện tại, vì đó là lúc duy nhất ta làm chủ được mình. Người quan trọng nhất là người đang ở trước mặt ta. Việc quan trọng nhất là làm cho người ấy được hạnh phúc. |
Thiền sư Thích Nhất Hạnh, khi kể lại câu chuyện trong Phép lạ của sự tỉnh thức, nhắc rằng ta hay nói phụng sự xã hội, dân tộc, nhân loại mà quên sống cho những người gần mình nhất: gia đình, đồng sự, bạn bè. Câu trả lời nằm ở thực tập chánh niệm.
Ba câu hỏi trong dự án
| Câu hỏi | Thực hành trả lời | Trong dự án |
| Lúc nào là quan trọng nhất? | Chánh niệm | Nhận biết bản chất sự việc dự án đang xảy ra ở đây và bây giờ. |
| Ai là quan trọng nhất? | Chánh kiến | Thấy biết đúng về dự án và các bên liên quan. |
| Việc gì là quan trọng nhất? | Chánh định | Tập trung vào vấn đề chính đáng, đúng chân lý. |
Trả lời được ba câu hỏi ấy, ta sống cùng dự án bằng năm thực hành còn lại: chánh tư duy (suy xét thấu đáo), chánh ngữ (truyền thông trung thực, lắng nghe chủ động), chánh nghiệp (hành động theo chuẩn mực và lương tâm nghề nghiệp), chánh tinh tấn (kiên định với lý tưởng), chánh mạng (sống chân chính bằng nghề).
| CÁ NHÂN
Bát chánh đạo Tám sự thực hành giúp mỗi người bình an, vững chãi, sáng suốt (Bài 16). |
TỔ CHỨC
Lục hòa Sáu nguyên tắc sống hòa hợp giúp cả đội ngũ cộng tác, thấu cảm (Bài 6). |
Thấy dự án, không phải là dự án, nên mới thấy dự án
Trong Kinh Kim Cương – Gươm báu cắt đứt phiền não, Thiền sư Thích Nhất Hạnh giảng: “Thấy bông hồng không phải là bông hồng nên mới thấy bông hồng.” Ban đầu ta thấy bông hồng qua hình dạng, màu sắc, hương thơm. Nhìn sâu hơn, ta thấy bông hồng được làm nên từ những yếu tố không phải bông hồng: nắng, nước, đất, phân bón. Khi ấy mới thật sự thấy bông hồng.
| Cái thấy quen thuộc
Mục tiêu tiến độ, phạm vi, chất lượng; các chức vụ; các mối quan hệ chủ đầu tư – tư vấn – nhà thầu. Từ đó ta thiết kế sơ đồ thứ bậc, ghép người vào, ban hành quy trình, đặt mốc, tìm mọi cách kiểm soát. Vậy mà nhiều dự án vẫn tuột khỏi tầm tay. |
Cái thấy sâu hơn
Dự án khởi từ ý niệm, nhu cầu của các bên và tiến triển nhờ nhiều nhân duyên; mỗi người góp vào bằng hiểu biết, thái độ, cả định kiến; dự án là dòng chảy luôn tự làm mới; tham, sân, si có thể làm vẩn đục dòng chảy bất cứ lúc nào; chính sách, pháp luật, địa chính trị, cộng đồng là thuận duyên hay nghịch duyên. |
Thấy được như vậy, ta hiểu rằng bản thân không thể nắm bắt và kiểm soát hoàn toàn dự án. Thành công hay thất bại là kết quả cộng nghiệp và cộng duyên của tất cả các bên liên quan.
Làm dự án, không như làm dự án, nên mới làm dự án
Binh thư yếu lược viết: người khéo dùng binh, quen việc đến mức thành tự nhiên, nên khi có việc không đợi bàn tính mà việc gì cũng thích hợp. Phương pháp luận, quy trình, công cụ, khuôn mẫu là cần, nhưng chỉ là phương tiện, không quyết định thành công. Điều quyết định là phẩm chất đạo đức, năng lực và trí tuệ ta đóng góp vào dòng chảy dự án, như chiếc bè an nhiên trên dòng sông: dự án chảy đến đâu, ta có mặt vững chãi ở đó.
| Khi được giao làm người đứng đầu
Làm tròn đạo Nhân, Nghĩa, Tín, Trí, Minh, Tài, Cương, Nghiêm. Khiêm nhường, tử tế mà chính trực, cương nghị. Chọn người vì tài và phẩm chất, không vì thân hữu. Chọn đối tác vô tư, khách quan. |
Khi chưa đủ duyên thăng tiến
Vẫn chu toàn bổn phận, không đấu đá, tranh giành. |
Mỗi ngày
Biến kiến thức suông thành kiến thức làm và kiến thức sống. Việc đến thì chú tâm làm hết sức; việc chưa đến thì trau dồi bản thân. Gặp vướng mắc thì cùng nhau giải quyết bằng thấy biết đúng và suy xét thấu đáo. |
Thấy biết và làm dự án với sự bình an, vững chãi, ta được hạnh phúc và những người làm dự án xung quanh ta cũng được vững chãi và bình an. Thấy biết và làm được vậy là đã “thấy” dự án thành công rồi!
— Chương 20
Nhìn lại toàn khóa học
| Căn bệnh (Bài 1) | Hiểu đúng | Làm thật |
| Tư duy cái tôi vị kỷ | Bốn giá trị đạo đức; lập luận đạo đức (Bài 2–3) | Ký cam kết; tự soi trước quyết định; đổi thói quen |
| Môi trường độc hại | Sáu trụ cột văn hóa; chữ Lễ; Lục hòa (Bài 4–6) | Ngôn ngữ chủ động; họp đúng giờ, đúng người; cùng tưởng thưởng |
| Năng lực yếu kém | ISO 21500; phương pháp luận; khung 30 năng lực; thiết kế tổ chức; đạo làm tướng (Bài 7–12) | Tự đánh giá; EVM, PERT; RACI; phân quyền 4 cấp; lộ trình nghề nghiệp |
| Chuẩn bị hời hợt | Sản phẩm – kết quả – lợi ích; NPV; kế hoạch giai đoạn; dự phòng theo xác suất (Bài 13–15) | Đề án đủ ba phương án; kế hoạch có giới hạn chấp nhận; P-80; chọn hợp đồng theo rủi ro |
| Quan liêu, vô cảm | Bát chánh đạo; “của tin”; học hỏi ba cấp; cứu vãn dự án (Bài 16–19) | Báo cáo không “vỏ dưa hấu”; bản đồ bên liên quan; họp tự phản chiếu; tầm soát sức khỏe định kỳ |
Áp dụng vào dự án của bạn
| CAM KẾT 90 NGÀY
☐ Một cam kết “nội thánh”: một giá trị đạo đức hoặc thói quen tôi sẽ rèn luyện. ☐ Một cam kết “ngoại vương”: một công cụ hoặc cách làm tôi sẽ áp dụng vào dự án. ☐ Một cam kết cho tổ chức: một nguyên tắc Lục hòa tôi sẽ cùng đội ngũ thực hành. ☐ Tôi đã chia sẻ ba cam kết này với một đồng nghiệp hoặc người cố vấn. |
Câu hỏi suy ngẫm
| DÀNH CHO CÁ NHÂN HOẶC THẢO LUẬN NHÓM
1. Thời điểm quan trọng nhất, người quan trọng nhất và việc quan trọng nhất của bạn trong dự án hôm nay là gì? 2. Nhìn lại 20 bài, bạn đã thay đổi cách hiểu nào về quản lý dự án? 3. Hãy viết ba cam kết “làm thật” bạn sẽ thực hiện trong 90 ngày tới. |
Kiểm tra nhanh
Câu 1. Theo ẩn sĩ trong truyện của Tolstoy, thời gian quan trọng nhất là:
- Tương lai
- Quá khứ
- Hiện tại
- Lúc dự án kết thúc
Câu 2. Thực hành nào giúp trả lời câu hỏi “việc gì là quan trọng nhất”?
- Chánh niệm
- Chánh kiến
- Chánh định
- Chánh mạng
Câu 3. Theo bài kết, thành công hay thất bại của dự án là kết quả của:
- Riêng giám đốc dự án
- Phương pháp luận được chọn
- Cộng nghiệp và cộng duyên của tất cả các bên liên quan
- May mắn
Đáp án và giải thích
Câu 1: C. Hiện tại là thời gian duy nhất ta có thể làm chủ được mình.
Câu 2: C. Chánh định là tập trung tư tưởng vào vấn đề chính đáng, đúng chân lý.
Câu 3: C. Dự án là dòng chảy của nhiều nhân duyên; không ai kiểm soát hoàn toàn được.
Ghi nhớ
| NHỮNG ĐIỀU CỐT LÕI CỦA BÀI
• Ba câu hỏi của nhà vua: thời gian quan trọng nhất là hiện tại; người quan trọng nhất là người đang ở trước mặt; việc quan trọng nhất là làm cho người đó được tốt hơn. • Chánh niệm trả lời câu hỏi thời điểm, chánh kiến trả lời câu hỏi con người, chánh định trả lời câu hỏi công việc; năm chánh đạo còn lại là cách sống cùng dự án. • Cá nhân thực hành Bát chánh đạo; tổ chức cùng thực hành Lục hòa. • Dự án là dòng chảy của nhiều nhân duyên; ta không thể kiểm soát hoàn toàn, thành bại là “cộng nghiệp, cộng duyên” của tất cả các bên. • Phương pháp, công cụ là phương tiện; điều quyết định là phẩm chất, năng lực và trí tuệ ta đóng góp vào dòng chảy dự án. |
Bài giảng được biên soạn từ Chương 20 sách “Quản lý dự án: Hiểu đúng & Làm thật” của Trương Văn Thiện (NXB Xây dựng, 2025). Nội dung được rút gọn và sắp xếp lại cho mục đích học tập; số liệu, trích dẫn và nguồn tham khảo đầy đủ có trong sách
