PHẦN 3 · MÔI TRƯỜNG VĂN HÓA

Bài 5. Ứng xử đa văn hóa trong môi trường dự án quốc tế

Thời lượng đọc ≈ 14 phút   ·   Chương 5 sách “Quản lý dự án: Hiểu đúng & Làm thật”

Hiểu lễ đi khắp thiên hạ, vô lễ một bước cũng khó qua.

 

MỤC TIÊU BÀI HỌC Sau bài này, bạn có thể: •     Hiểu chữ “Lễ” và chữ “Thời” trong đạo xử thế phương Đông và liên hệ với dự án quốc tế. •     Nhận diện thách thức và cơ hội của sự đa dạng văn hóa trong dự án. •     Áp dụng nguyên tắc truyền thông minh bạch, văn phong lịch sự trong ngôn ngữ hợp đồng. •     Tổ chức và tham gia cuộc họp với đối tác quốc tế một cách chuyên nghiệp.

 

Đa số dự án hạ tầng, năng lượng ngày nay có sự tham gia của nhà cung cấp thiết bị, nhà thầu, tư vấn, ngân hàng đến từ nhiều quốc gia. Làm việc trong môi trường ấy, mỗi người chúng ta mang sứ mệnh “đại sứ văn hóa” cho đất nước mình.

Chữ “Lễ” trong đạo xử thế

Cung kính mà không biết lễ thì khó nhọc. Cẩn thận mà không biết lễ thì thành ra sợ hãi. Dũng cảm mà không biết lễ thì xảy ra loạn nghịch. Ngay thẳng mà không biết lễ thì rất dễ mắc bệnh nóng nảy.

— Khổng Tử, sách Tứ Thư

Trong Thuật xử thế của người xưa, Nguyễn Duy Cần giải thích: Lễ là nhún nhường, đem bản ngã của mình đặt sau người khác, không phải giả dối để mưu lợi; là không chạm đến lòng tự ái của ai; là che cái dở và biểu dương cái hay của người. Người phải không ích kỷ mới làm được việc ấy một cách thản nhiên.

Lễ phải hợp với “Thời”

Nguyễn Duy Cần kể câu chuyện Khổng Tử nhận xét bốn học trò: Nhan Hồi nhân hơn thầy, Tử Cống mau mắn hơn thầy, Tử Lộ dũng hơn thầy, Tử Trương trang nghiêm hơn thầy. Vậy mà họ vẫn theo học, vì mỗi người chỉ biết một mặt, không biết lúc nào nên làm ngược lại. Khổng Tử biết tùy lúc mà biến thông.

BÀI HỌC CHO NGƯỜI LÀM DỰ ÁN Không có một cách ứng xử đúng cho mọi hoàn cảnh. Có lúc cần cứng rắn, có lúc cần mềm mỏng; có lúc cần nhanh, có lúc cần chậm. “Có biến mới có thông, có thông mới lâu bền được.” Chấp nhất một cách “làm được một việc mà hư cả trăm việc.”

 

Làm “đại sứ văn hóa” trong dự án quốc tế

Thái độ, lời nói, chuẩn mực hành vi của mỗi người tạo ấn tượng cho đối tác về văn hóa con người Việt Nam. Vì vậy, ta cần thường xuyên soi rọi bản thân, sống chính trực, đặt lợi ích quốc gia và tổ chức lên trên. Làm được vậy, ta vừa tự trọng, vừa nhận được sự tôn trọng và hợp tác tin cậy từ đối tác.

Đồng thời, ta cần tâm trí cởi mở và sự thấu cảm với văn hóa của đối tác, thông qua bốn năng lực: nhận thức về khác biệt văn hóa, truyền thông hiệu quả, thích nghi, và tôn trọng sự đa dạng. Đó cũng chính là “Lễ” mà người xưa khuyên dạy.

Hiểu và đón nhận sự khác biệt

Thách thức Phong cách làm việc khác nhau; văn hóa đúng giờ hay “giờ cao su”; rào cản ngôn ngữ viết và nói, kể cả khi có phiên dịch giỏi; hiểu lầm do chuẩn mực giao tiếp và giá trị khác nhau.

Cơ hội Nhiều quan điểm, góc nhìn giúp đưa ra giải pháp sáng tạo và cách tiếp cận hiệu quả cho vấn đề mới.

 

Dù khác biệt về giao tiếp và quan điểm, các giá trị phổ quát như trách nhiệm, tôn trọng, công tâm và chính trực luôn được thừa nhận. Khi ta nhất quán hành xử theo chúng, bản sắc ấy là “bảo chứng” cho quan hệ tin cậy, bền vững với đối tác.

KINH NGHIỆM THỰC TẾ Nhiều đối tác nước ngoài có tập quán mời khách sau các buổi làm việc về thăm và dùng bữa cùng gia đình, để hiểu thêm phong tục, ẩm thực và cả niềm tin tín ngưỡng của họ. Những buổi gặp như vậy phá vỡ rào cản, tạo sự thân hữu và tin tưởng lẫn nhau.

 

Truyền thông minh bạch và hiệu quả

Dự án đa văn hóa thường chọn một ngôn ngữ hợp đồng (thường là tiếng Anh) cho giao tiếp, họp và văn bản. Nguyên tắc:

• Dùng từ thông dụng, dễ hiểu, trừ thuật ngữ kỹ thuật cần thiết; câu văn đơn giản, trong sáng, mạch lạc.
• Văn phong lịch sự, trân trọng đối tác; tránh câu cộc lốc, mệnh lệnh, áp đặt ý kiến chủ quan.
• Không che giấu hoặc làm sai lệch thông tin theo hướng có lợi cho mình. Cách làm đó cuối cùng dẫn tới khiếu nại, tranh chấp, thiệt hại cho tất cả các bên.

 

Thảo luận và hội họp

Họp đàm phán hợp đồng, họp định kỳ, họp giải quyết vấn đề thương mại, kỹ thuật… là hoạt động không thể thiếu. Văn hóa họp thể hiện rõ sự chuyên nghiệp:

Khía cạnh	Thói quen cần bỏ	Cách làm chuyên nghiệp
Giờ giấc	“Giờ cao su” được “thừa kế” qua nhiều thế hệ	Đúng giờ; lãnh đạo chấn chỉnh và làm gương
Thành phần	Kéo theo rất đông người, nhiều người không biết họp để làm gì	Cử đúng người có vai trò với mục đích cuộc họp
Phân vai	“Bao đồng”, say sưa thảo luận việc không thuộc lĩnh vực mình	Phân vai rõ ai phát biểu, trao đổi về vấn đề gì
Ra quyết định	Mặc định đối tác sẽ quyết ngay tại bàn họp	Hiểu văn hóa quyết định của đối tác (từ trên xuống hay đồng thuận) để có sách lược phù hợp

 

Có đối tác đến họp chỉ để nắm vấn đề rồi về báo cáo cấp trên, không đưa ra quyết định tại chỗ. Hiểu điều này giúp ta chuẩn bị sách lược đàm phán, thảo luận phù hợp.

Áp dụng vào dự án của bạn

CHUẨN BỊ CHO CUỘC HỌP VỚI ĐỐI TÁC QUỐC TẾ ☐  Đã gửi chương trình họp, mục đích và kết quả mong đợi trước ít nhất một ngày. ☐  Thành phần bên mình chỉ gồm người có vai trò; đã phân ai trình bày nội dung nào. ☐  Đã tìm hiểu cách đối tác ra quyết định và ai có thẩm quyền quyết. ☐  Tài liệu dùng ngôn ngữ hợp đồng, câu văn đơn giản, văn phong lịch sự. ☐  Có mặt trước giờ họp; biên bản được gửi và xác nhận sau họp.

 

Câu hỏi suy ngẫm

DÀNH CHO CÁ NHÂN HOẶC THẢO LUẬN NHÓM 1.    Trong cuộc họp gần nhất với đối tác nước ngoài, thành phần tham dự bên bạn có đúng người, đúng vai trò không? 2.    Bạn đã từng gặp hiểu lầm nào do khác biệt văn hóa? Nếu làm lại, bạn sẽ ứng xử thế nào? 3.    Bạn nghĩ đối tác nước ngoài đang cảm nhận thế nào về văn hóa người Việt qua cách đội ngũ của bạn làm việc?

 

Kiểm tra nhanh

Câu 1. Theo Nguyễn Duy Cần, “Lễ” là gì?

1. Nghi thức chào hỏi trang trọng
2. Nhún nhường, đặt bản ngã của mình sau người khác, không phải giả dối để mưu lợi
3. Tặng quà có giá trị cho đối tác
4. Luôn đồng ý với đối tác

Câu 2. Câu chuyện Khổng Tử và bốn học trò nhấn mạnh điều gì?

1. Cần giỏi hơn học trò ở mọi mặt
2. Biết tùy thời mà biến thông, không chấp nhất một mặt
3. Nên chọn người dũng cảm nhất
4. Trang nghiêm là đức tính quan trọng nhất

Câu 3. Khi đối tác đến họp nhưng không đưa ra quyết định tại chỗ, ta nên:

1. Kết luận đối tác thiếu thiện chí
2. Gây áp lực buộc họ quyết ngay
3. Hiểu rằng họ cần báo cáo cấp trên và điều chỉnh sách lược đàm phán
4. Hủy cuộc họp

Đáp án và giải thích

Câu 1: B. Lễ là nhún nhường, tránh làm tổn thương bản ngã người khác, che cái dở và biểu dương cái hay của người.

Câu 2: B. Mỗi học trò chỉ biết một mặt; người thầy biết lúc nào nên làm khác đi.

Câu 3: C. Các văn hóa khác nhau có cách phân quyền và ra quyết định khác nhau.

Ghi nhớ

NHỮNG ĐIỀU CỐT LÕI CỦA BÀI •     Làm dự án quốc tế, mỗi người là một “đại sứ văn hóa” của đất nước mình. •     “Lễ” là nhún nhường, đặt bản ngã của mình sau người khác, không phải giả dối để mưu lợi; “Lễ” phải hợp “Thời”. •     Đa dạng văn hóa vừa là thách thức (phong cách, giờ giấc, ngôn ngữ) vừa là cơ hội (góc nhìn đa dạng, giải pháp sáng tạo). •     Trách nhiệm, tôn trọng, công tâm, chính trực là giá trị phổ quát được mọi nền văn hóa trân trọng. •     Truyền thông rõ ràng, lịch sự, không che giấu thông tin; họp đúng giờ, đúng thành phần, đúng vai; hiểu cách ra quyết định của đối tác.